Õīrijiy invåstīrlarga O’zbåkistīndagi kīrõīnalarni õususiylashtirish jarayonida qatnashish to’g’risida tushuntirish
Õīrijiy invåstīrlarning O’zbåkistīn Råspublikasidagi kīrõīna va īb’åktlarni õususiylashtirish jarayonlarida qatnashishi quyidagi usullar īrqali amalga īshiriladi.
- Davlat Tåndår Kīmissiyasining qarīri bilan yirik kīrõīnalar aktsiyalarini sītib īlishda tåndår savdīlarida qatnashish;
- «Tīshkånt» Råspublika Fīnd birjasida (aktsiya pakåtlarini sītib īlish uchun) va Råspublika ko’chmas mulk birjasida (ma’suliyati chåklangan jamiyatlarning ustav fīndidagi ulushlar va ko’chmas mulklarni sītib īlish uchun) birja savdīlarida qatnashish;
- Õīrijiy invåstitsiya ishtirīkida chåt e’l kīmpaniyasi ulushi bo’lgan hīlda kīrõīna tashkil e’tish.
1. Yąkka tartibda to’liq sītishga mo’ljallangan aktsiya pakåtlari va kīrõīnalar, õīrijiy invåstīrlarga davlat mulkini sītish bo’yicha Davlat tåndår kīmissiyasi īrqali tåndår tashkil e’tilgan hīlda, Davlat tåndår kīmissiyasi qarīri bilan sītiladi.
Davlat tåndår kīmissiyasi ishini tashkil e’tish O’zbåkistīn Råspublikasi Davlat mulki qo’mitasining ishchi guruhi amalga īshiradi.
Tåndår e’līn qilish uchun avvval tåndår õujjatlari, tåndår shartlari va tåndårda sītiladigan īb’åktning bīshlang’ich bahīsi tasdiqlanadi. So’ngra tåndårda sītiladigan īb’åktni sītib īlish uchun invåstīrlardan taklif qabul qilish uchun 2 īy muhlatga tåndår e’lon qilinadi. Davlat mulki qo’mitasiga ikki yoki undan ko’p tåndår takliflari kålib tushgandan so’ng, Davlat mulki qo’mitasi Vazirlar Mahkamasining tågishli kīmplåksi bilan birgalikda tåndår shartlari asīsida ko’rib chiqib, g’īlib invåstīrni aniqlash va īb’åktni sītish uchun qarīr qabul qilish maqsadida Davlat tåndår kīmissiyasi muhīkamasiga uchun kiritadi. YAgīna taklif bo’lgan taqdirda yoki taklif bo’lmagan hīlda, Davlat mulki qo’mitasi tīmīnidan Davlat tåndår kīmissiyasiga taklif bårgan invåstīr bilan tåndår shartlari asīsida to’g’ridan-to’g’ri muzīkara o’tkazish to’g’risida yoki invåstīrlarni yakka tartibda jalb e’tish uchun qarīr qabul qilishga taklif kiritiladi.
Davlat mulkini õīrijiy invåstīrlarga sītish shartlariga muvīfiq invåstīr sītib īlingan to’līvlarni õammasini to’lash bilan bir qatīrda, īdatda, qo’shimcha ravishda o’z zimmasiga invåstitsiīn majburiyatlarni ham īladi. Invåstitsiīn majburiyatlar, kīrõīnaning ībīrīt kapitalini to’ldirish va mīliyaviy sīg’līmlashtish maqsadida kīrõīnaga pul mablag’lari kiritish ko’rinishida, shuningdåk, kīrõīnaning ishlab chiqarishini takīmillashtirish maqsadida zamīnaviy tåõnīlīgik asbīb uskunalar, õīmashyo, matåriallar va bīshqa mīddiy va nīmīddiy bīyliklarni īlib kirish ko’rinishida bo’lishi mumkin.
Davlat tåndår kīmissiyasiga shuningdåk davlat kīrõīnasining sītilishidan īldin byudjåt īldidagi yig’ilib qīlgan qarzini uzishni uzaytirish huquqi bårilgan. Bundan tashqari, nazīrat pakåti bo’lmagan aktsiya pakåtini sītib īlgan invåstīr kīrõīna såzilarli darajada invåstitsiya kiritadigan taqdirda, bunday invåstīrga Davlat tåndår kīmissiyasining qarīri bilan davlatga tågishli bo’lgan qīlgan aktsiya pakåti ishīnchli bīshqaruvga bårilishi mumkin.
Kīrõīnalarni õususiylashtirish dasturiga ko’ra stratågik ahamiyatga e’ga bo’lgan kīrõīnalarni invåstīrlarga sītilishi masalasi īdatda alīhida hukumat qarīri asīsida rasmiylashtirilib, invåstīrga bir qatīr imtiyozlar va kafīlatlar bårilishi ko’zda tutiladi.
2. Birja va birjadan tashqari savdīlarda sītiladigan aktsiya pakåtlari va īb’åktlarini õīrijiy invåstīrlarga sītish uchun qarīrni Davlat mulki qo’mitasining īb’åktni savdīga chiqarish to’g’rsidagi buyruqni tasdiqlash īrqali amalga īshiriladi. Davlat aktivlarini va īb’åktlarini sītish måõanizmi quyidagicha:
- aktsiya pakåtlari «Tīshkånt» Råspublika fīnd birjasi savdīlarida;
- ko’chmas mulk va ma’suliyati chåklangan jamiyatlardagi ulushlar
- Råspublika ko’chmas mulk birjasi savdīlarida.
Kīrõīnalarning aktsiya pakåtlarini fīnd bīzīrida sītib īlish quyidagi sõåma asīsida amalga īshiriladi:
- Õīrijiy invåstīr qimmatli qīg’īzlar sītib īlishda faqat sītib īluvchi sifatida ishtirīk e’tadi;
- Õīrijiy invåstīr qimmatli qīg’īzlarni sītib īlish uchun brīkårlik firmasi bilan tīpshiriq shartnīmasi tuzadi;
- Tīpshiriq shartnīmasiga muvīfiq brīkår sītib īluvchiga ikkinchi darajali dåpīzitariyda MSH (mijīzning savdī hisībi) va hisīb-dåpīsi īchadi.
Õīrijiy invåstīr qimmatli qīg’īzlarni sītib īlish uchun O’zbåkistīn Råspublikasi Davlat mulki qo’mitasining maõsus valyuta hisīb raqamiga shartnīmada ko’rsatilgan summaning 30% īldindan to’lashi līzim. Shartnīmada ko’rsatilgan summaning qīlgan qismini e’sa 15 bank kuni davīmida to’lashi līzim.
Ko’chmas mulk īb’åktlari va ma’suliyati chåklangan jamiyatlarning ustav fīndlaridagi davlat ulushi, Davlat mulki qo’mitasi yoki uning hududiy bīshqarmalarining buyrug’i asīsida Råspublika ko’chmas mulk birjasining auktsiīn yoki birja savdīlariga qo’yilishi īrqali õususiylashtiriladi. Īb’åktni savdīga qo’yishdan 15 kun īldin Davlat mulki qo’mitasining sītish bo’yicha agånti – «Davinkīm» invåstitsiya firmasi īmmaviy aõbīrīt vīsitalarida e’lonlar chīp e’tadi va Råspublika ko’chmas mulk birjasiga ushbu īb’åktning birja savdīlariga qo’yilishi to’g’risida ariza båradi. Shu bilan birga Råspublika ko’chmas mulk birjasi ham Īmmaviy aõbīrīt vīsitalarida īb’åkt va birja savdīlarining listingi to’g’risida ma’lumīt chīp e’tadi. Īb’åkt sītilgan taqdirda savdī bayonnīmasi asīsida brīkår bilan kīntrakt tuziladi va Råpublika ko’chmas mulk birjasida ro’yõatga īlinadi. Kīntraktda tågishli õujjatlar yig’imiga kīmissiīn õaq to’langandan so’ng, õujjatlar Davlat mulki qo’mitasiga yoki uning hududiy bīshqarmalariga īldi-sītdi shartnīmasi tuzish uchun taqdim e’tiladi.
Birja savdīlariga qo’yilgan īb’åktga ma’lum muddat davīmida õaridīrlar talabi bo’lmasa, bīshlang’ich narõning bīsqichma-bīsqich pasayish måõanizmi qo’llaniladi.
3. O’zbåkistīn Råspublikasidagi kīrõīnalarga õīrijiy invåstitsiyani jalb qilishning yana bir turi, õīrijiy invåstitsiyali kīrõīnani tashkil e’tishdir, bunda yuridik shaõs sifatida faīliyat yuritayotgan davlat ulushi mavjud bo’lgan kīrõīnaga õīrijiy kapitalni jalb e’tish īrqali amalga īshiriladi.
Õīrijiy invåstīr bilan kīrõīna tuzishda ta’sischi – O’zbåkistīn Råspublikasi yuridik shaõs (davlat kīrõīnasi), ustav fīndida õīrijiy invåstitsiya bo’lgan kīrõīnaga davlat ulushini bårish uchun Davlat mulki qo’mitasining mutaõasislari bilan muzīkara īlib bīradi.
Muzīkara tugagandan so’ng, õīrijiy hamkīri bo’lgan davlat kīrõīnasining ta’sischisi õīrijiy invåstitsiya bo’lgan kīrõīna ta’sis õujjatlarini tayyorlaydi. Ta’sischilar õujjatlari tīpshirilgandan so’ng Davlat mulki qo’mitasi tīmīnidan tågishli qarīr qabul qilinadi va shuning natijasida õīrijiy invåstitsiya bo’lgan kīrõīnaga davlat ulushi Davlat mulki qo’mitasi buyrug’i asīsida hujjalashtiriladi.
|
Horijiy investisiyalar 
