"Birja" gazetasi #106 (1053), 2009 yil 20 avgust

Ma'lumki, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish hamda boshqarishda ularni avvalo hisobga olish muhim ahamiyatga ega. Shu boisdan respublikamizning barcha vazirlik, idora va muassasalari hamda korxona va tashkilotlaridagi, shuningdek, chet mamlakatlardagi davlat mulklarining reestrini yuritishni ta'minlash, ularni inventarizasiya qilishga asosiy e'tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, davlat mulklaridan maqsadli foydalanish, uning talon-taroj qilinishining oldini olish nuqtai-nazaridan davlat mulki hisobini yuritish shu kunning talabiga aylanmoqda. Joriy yilning birinchi yarmida boshqarma tomonidan ayni talablar asosida muayyan ishlar amalgam oshirildi.

2009 yilning 1 iyul holatiga ko'ra, respublika miqyosida jami 25 105 ta davlat korxonasi va muassasasi inventarizasiyadan o'tkazilib, shundan 20 035 tasi Davlat mulki qo'mitasi tomonidan ro'yxatga olindi. Shu o'rinda davlat mulki hisoblangan ammo, reestrga kiritilmagan 669 ta korxona muammo bo'lib, jumladan, 24 tasining strukturasi o'zgartirilgan (qayta tuzilgan), 63 tasi nodavlat mulk shakliga o'tgan, 225 tasi yuridik maqomga ega emas, 27 tasi esa tugatilganiga qaramay, davlat reestridan o'chirilmagan, 9 tasi amalda mavjud bo'lmagan korxona hisoblanadi. Agar hozirgacha jami inventarizasiyadan o'tkazilgan davlat korxonasi va muassasasidan 20 035 tasi davlat reestriga kiritilgan bo'lib, ularga muvofiqlik guvohnomasi berilgan bo'lsa, shundan 4952 tasiga tegishli guvohnomani berish ishlari joriy yilning birinchi yarmi mobaynida amalga oshirildi. Hozirda yana 72 ta korxonaga ushbu hujjatni berish borasida mavjud hujjatlar ko'rib chiqilmoqda.

Boshqarma tomonidan hisobot davrida olib borilgan keng qamrovli ishlardan yana biri - bu davlat mulkini ijraga berish jarayoni bilan bog'liqdir. Shu o'rinda tubdan yangilangan va alohida mas'uliyatli vazifa etib belgilangan Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 8 apreldagi 102-sonli "Davlat mulkini ijaraga berish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi qarorini asosiy dasturilamaliy ahamiyatini alohida ta'kidlash kerak. Chunki hozirgacha davlat mulkini ijaraga berish ishlari ayni paytda o'z kuchini yo'qotib borayotgan "Ijara to'g'risida"gi qonun, shuningdek, Fuqarolik kodeksi hamda Adliya vazirligida ro'yxatga olingan "Byudjet tashkilotlari tomonidan vaqtinchalik bo'sh turgan bino va davlat mulklarini boshqa tashkilotlarga ijaraga berish tartibi to'g'risida"gi nizom asosida amalga oshirib kelingan bo'lib, bu boradagi qonunchilikda muayyan bo'shliq mavjud edi. Yangi qaror mulk ijarasini hozirgi kun talabi asosida tashkil etish imkoniyatini berdi.

Qaror ijrosini ta'minlash maqsadida boshqarmamizda davlat mulkini ijaraga berish bo'yicha sektor tuzildi, barcha hududiy boshqarmalar qoshida esa ijara markazlari tashkil etildi. Ushbu yangi tuzilmalar tomonidan ijaraga beriladigan davlat mulklari bo'yicha ma'lumotlar bazasini yaratish, ijaraga beriladigan mulklarning ro'yxatini OAVda e'lon qilish hamda Davlat mulki qo'mitasi, Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash davlat qo'mitasi, O'zbekiston Savdo-sanoat palatasining veb-saytlarida joylashtirish, tegishli moliya organlari bilan birgalikda ijara to'lovlari stavkalarini belgilash, davlat mulkini ijaraga berishni tashkil etish va ijaraga berish, davlat mulkini ijaraga berishdan tushadigan mablag'larni hisobga olish va monitoringini yuritish, ijaraga berilgan ob'ektlardan maqsadli foydalanilishini, ularning talab darajasida saqlanishini, ijara to'lovining o'z vaqtida va to'liq to'lanishini nazorat qilish, ijaraga berilgan davlat mulkini har chorakda xatlovdan o'tkazish kabi ishlar amalga oshirildi. Qaror qabul qilinganidan keyin o'tgan vaqt mobaynida davlat mulki bo'lgan ob'ektlarni xatlovdan o'tkazish orqali jami 1535 ta foydalanilmasdan, bo'sh turgan ob'ektlar aniqlandi. Bunday davlat mulklarining asosiy qismi, masalan, 421 tasi Toshkent viloyatida, 238 tasi Buxoro viloyatida, 157 tasi Samarqand viloyatida, 134 tasi Qoraqalpog'iston Respublikasida, 126 tasi Qashqadaryo viloyatida, 101 tasi Farg'ona viloyatida joylashgan. Olib borilgan targ'ibot-tashviqot ishlari natijasida joriy yilning 6 oyi davomida ilgari tuzilgan shartnomalar birga qo'shib hisoblaganda jami 3868 ta foydalanilmay turgan davlat ob'ektlari ijaraga berildi. Joriy yil yakuni bo'yicha 6000 tadan oshishi kutilmoqda. Bu ko'rsatkich 2008 yil davomida ijaraga berilgan ob'ektlar sonidan anchaga ko'pdir. Ijaraga berilgan ob'ektlar sonining viloyatlar bo'yicha holatida eng yuqori ko'rsatkichni Toshkent (ilgari tuzilgan shartnomalar bilan qo'shib hisoblaganda 864 ta), Namangan (408 ta), Farg'ona (310 ta), Samarqand (260 ta), Andijon (225 ta), Xorazm (216 ta), Navoiy (158 ta) viloyatlarida ko'rish mumkin. Mazkur yo'nalishdagi ishlarning ahamiyatli jihati shuki, ijaraga berilgan davlat ob'ektlarining 9 foizida sanoat tarmog'ida, 4 foizida qurilish sohasida, 21 foizida transport va aloqa bo'yicha, 27 foizida savdo va umumiy ovqatlanish, 38 foizida esa boshqa yo'nalishlar bo'yicha tadbirkorlik faoliyatlari yo'lga qo'yildi. Natijada joylarda ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatish ko'lami birmuncha kengaydi, yangi ish o'rinlari yaratildi, eng asosiysi, hozirgacha bo'sh turgan, hatto qarovsiz yotgan bino-inshootlar mamlakat iqtisodiyoti va aholi uchun foyda keltiruvchi maskanlarga aylandi. Shu bilan birga davlat ob'ektlarini tadbirkorlarga ijaraga berish hisobidan 1463,2 mln. so'mlik mablag' kelib tushdi, uning 866,0 mln. so'mi mahalliy byujdetlarning daromad qismini to'ldirdi. Bundan tashqari mulkni ijaraga berish jarayoni hozirgi sharoit talabidan kelib chiqqan holda, xususan, jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi vaqtida tadbirkorlarni qo'llab-quvvatlash asosida amalga oshirilayotgani ahamiyatini ham e'tirof etish kerak. Bunda mamlakatimiz Prezidentining 2008 yil 28 noyabrdagi "Iqtisodiyotning real sektori korxonalarini qo'llab-quvvatlash, ularning barqaror ishlashini ta'minlash va eksport salohiyatini oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi Farmoni katta dasturilamal bo'ldi. Ushbu Farmonga muvofiq, amaldagi ijara to'lovlari stavkalarining eng kam miqdori masalan, savdo faoliyati uchun 80 foizgacha, qishloq xo'jaligi sohasi bo'yicha 40 foizgacha, yengil sanoat va oziq-ovqat sanoati sohasida 27 foizgacha pasaytirildi.

Yana shuni ta'kidlash kerakki, Vazirlar Mahkamasining 2009 yil 28 martdagi 87-sonli "Turar-joy va kichik biznes ob'ektlari uchun qurilish materiallari sotish bo'yicha firma do'konlari tarmoqini tashkil etish to'g'risida"gi qarori ijrosi yuzasidan joylarda 31 ta qurilish materiallari bilan savdo qiluvchi do'kon uchun joy ajratildi. Ayni paytda yana 54 ta bo'sh turgan ob'ekt-inshootdan shu maqsadda foydalanish masalasi "O'zqurilishmateriallari" AK bilan hamkorlikda ko'rib chiqilmoqda.

Ayni paytda foydalanilmay turgan va tadbirkorlik sub'ektlariga ijaraga berilishi ko'zda tutilgan davlat ob'ektlarini aniqlash, ularni ijaraga berish, ularning talab darajasida saqlanishi hamda ijara to'lovlarining amalga oshirilishini nazorat qilish va monitoringini yuritish ishlarini yanada jadallashtirish, shuningdek, oldingi tuzilgan shartnomalarni qayta rasmiylashtirish, eng kam ijara stavkasini ko'rib chiqish, ma'lumotlar bazasini avtomatlashtirish, madaniy meros ob'ektlarini ijaraga berish muammosini hal etish bilan bog'liq qator vazifalar ustida ish ketmoqda. Bundan tashqari ijaraga beriladigan ob'ektlar haqidagi ma'lumotlarni aholi gavjum maskanlarda joylashtirish, matbuot orqali targ'ibot-tashviqot ishlarini yanada jonlantirish, davlat mulki ijarasiga xususiy mulkdorlarni ham jalb qilish masalalariga e'tibor kuchaytirilmoqda.

Maqsad - hukumat qarori bilan yaratilgan keng va qulay imkoniyatdan unumli foydalanish, "agar joy bo'lsa, mahsulot ishlab chiqaraman, xizmat ko'rsataman", degan tadbirkorlarga yordam berishdan iborat.

Pirovardida, hozirgacha amalga oshirilgan ishlar natijasida yaqqol ko'rinib turganidek, kimsasiz, huvillagan joylar kishini quvontiradigan chiroyli maskanlarga, ta'mirga muhtoj inshootlar esa shinamgina sexlarga aylanib, shahar va tumanlarimiz ko'rkamligi va obodligiga hamda mamlakatimiz iqtisodiyoti yuksalishiga, xalqimiz turmush farovonligining yanada oshishiga xizmat qilsin.